§17 · 10 öneri
Yaşlı anne babanın vesayeti, vasiyeti ve parası önceden nasıl düzenlenir?
Bu bölümün Türkiye için geçerli önerileri.
Yaşlınız aklı başındayken, noterliğe gidip birkaç yüz yuan ödeyerek gelecekte kimin vasi olacağını yazılı bir belgeye bağlatın. Bu belge olmazsa, yaşlınız kendi kararlarını veremez hâle geldiğinde kimin onun yerine imza atacağını, kimin parasını yöneteceğini mahkeme belirler. Aile üyeleri birbirine uymazsa süreç daha da uzar.
Yaşlıları dolandıranlar genellikle önce küçük hediyeler verip ilgi göstererek güven kazanır, sonra tek seferde büyük parayı alır. Dolandırıcılar sık sık «kimseye söylemeyin» diye tembihler. Önceden bir kural belirleyin: belli bir tutarın üzerindeki harcamalar için önce bir kişiye haber verilsin. Böylece aile bunu bilir ve para çıkarılması da biraz ertelenmiş olur.
Satış ve dolandırıcılık, anında baskıyla çalışır; düşünmeye fırsat vermeden para vermenizi ister. İnsan heyecanlandığında abartılı reklamlara daha kolay inanır; yaşlılar genç yaşıtlarından daha kolay ikna olur. Yaşlınızla önceden tek bir cümleyi kararlaştırın: «Eve dönüp ailemle konuşmam gerekiyor.» Bunu her an söyleyebilir, o an bir çıkış yolu bulur ve evde sakin kafayla karar verir.
Yaşlıdan önce para isteyip sonra getiri vaat eden bütün yaşlılık tekliflerinin arkasında aynı dolandırıcılık var: kart satışı, yatak satışı, yaşlılık dairesi satışı, gezerek yaşlılık ve toplantılarda yaşlılara ürün satışı. Kurallara göre bu tür paranın kaybını kendiniz üstlenirsiniz. Biri yaşlılık dairesi yatağı ayırtma adıyla 136.000.000 (1.36 亿) yuan topladı; 2.100'den fazla kişi zarar gördü. Durdurabileceğiniz tek şey para verme adımıdır.
Kalça kırığı için ameliyattan önce bası yarası olan yaşlıların 30 gün içinde ölme olasılığı yaklaşık %20 daha yüksektir. Elektrikli hava yatağına geçince yeni bası yarası oluşma ihtimali yaklaşık %60 azalır. Pozisyon değiştirmeyi düzenli ve tam yaparsanız yaklaşık %70 daha az olur. Uzun süre yüzüstü yatırmayın. Her gün kuyruk sokumu, topuklar, kalça, omuz ve sırta bakın; basıya rağmen solmayan kırmızılık görürseniz aynı gün hemşireye ya da doktora başvurun.
70 yaş üstü kadınların ilk gözdeki katarakt ameliyatını bir an önce yaptırması, bir yılda düşme sayısını yaklaşık %34 azaltıyor; kırık yaşayanlar da azalıyor. Ama düşen kişi sayısı azalmadı. İkinci gözün ameliyatı düşmede belirgin bir fark göstermedi. Ameliyat olan yaşlılarda bir yıl içinde kalça kırığı yaklaşık %16 daha az.
ABD'de 65 yaş üstü insanların köpek gezdirirken düşüp kırık yaşadığı vakalar yıllık sayısı yaklaşık 1.700'den yaklaşık 4.400'e çıktı; bunların %80'i kadın. Kalça en sık kırılan bölge; yaklaşık %30'u hastaneye yatıyor. Tasmanın yaraladığı kişilerin yaklaşık %75'i, tasmayı elin etrafına dolayıp köpeğin çekişine maruz kalanlar. Bu yüzden tasma elin içinde tutulmalı, kısaltılmalı ve köpek öne atılmayacak şekilde eğitilmeli.
Bu öneriler Çin anakarasının kurallarıyla ilgilidir ve Türkiye için geçerli değildir; Çin’de yaşayanlar için buradadır.
Kanun 6 tür vasiyetname tanır; ama şekil hatası yapılırsa tüm vasiyetname geçersiz olur, en sık yapılan hata budur. Kendi el yazınızla yazdığınız türde, baştan sona kendiniz el yazısıyla yazın, imzalayın ve yıl, ay, gün yazın. Birkaç vasiyetname yazıp içerikleri birbiriyle çelişiyorsa, son yazılan geçerli sayılır. 2021'den itibaren noter onaylı olan da kendiliğinden öne alınmaz.
Düzgün bir evi karşılığında emeklilik yolu yalnızca bir tane var: sigorta şirketinin konut ters ipotekli yaşlılık sigortası; hâlâ pilot uygulamada. Kapınıza gelerek satılan ürünle bunun hiçbir ilgisi yok: yaşlıyı evini ipotek ettirip, borçlanılan parayla onun önerdiği yatırım ürününü aldırıyorlar. Evinin ipotek edildiğini bile bilmeyen insanlar var; sonunda ev gidiyor, üstüne kredi borcu kalıyor.
Uzun süreli bakım sigortası, bakıcı tutmanın parasını karşılar. Ailede biri ağır engelliyse ve bu durum 6 aydan uzun sürüyorsa, sigortalı olduğu yerdeki sağlık sigortası kurumuna başvurun. Bakım ücretini önden kendiniz ödemeniz gerekmez; çalışan sigortalılar yaklaşık %70, kent ve kır sakinleri yaklaşık %50 oranında karşılanır. Yatak ve yemek ücreti karşılanmaz. Yaş sınırı yoktur; genç biri ağır engelli olsa da başvurabilir.
