İçeriğe geç
Yaşam Rehberi
Türkçe

Kırık şüphesi varsa o bölgeyi daha fazla oynatmayın; destekleyip olduğu yerde tutun, 20 dakikayı geçmeyecek şekilde soğuk uygulayın ve kemiği kendiniz düzeltmeye çalışmayın

  • Çok değen
  • Kanıt B
  • Yaşam yılı
  • Ücretsiz
  • Birkaç dakika
  • İrade gerekmez

Gerçek bir acil durumdaysanız önce 112’yi arayın.

Kısaca

El ya da ayakta bir yaralanma olduğunda önce kırık gibi ele alın; yürüyebiliyor ya da kıpırdatabiliyor olsanız bile kırığı dışlayamazsınız. Yaralı yeri hareketsiz tutun, elinizle destekleyin ya da sert bir tahtayla olduğu yerde sabitleyin; soğuğu bir seferde 20 dakikadan uzun uygulamayın. Kemiği kendiniz yerine oturtmaya çalışmayın; kemik deriden dışarı çıkmışsa önce kanamayı durdurun, içeri bastırmayın. Röntgen kırığı kaçırabilir. Film normal çıksa bile doktor hâlâ kırık ya da bağ yaralanması şüphesi taşıyorsa, doktorun önerdiği gibi tekrar kontrole gidin ya da MR çektirin.

Maliyet

Bedava. Sert bir tahta, katlanmış dergi ya da giysi destek olarak kullanılabilir. Soğuk bir şeyi bir kat bezle sarın.

Ne kazanırsınız

Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Cemiyetleri Federasyonu'nun 2025 uluslararası ilk yardım kılavuzu: «El ve ayaklardaki her yaralanma önce olası kırık gibi ele alınmalıdır.» «Kırığı kesin olarak tanıyabilecek tek yöntem röntgendir. Emin değilseniz kırık gibi davranın.» Sabitlemenin amacı: «hareketi ve ağrıyı mümkün olduğunca azaltmak». Soğuk uygulama: «Ağrıyı azaltmak için bir seferde en fazla 20 dakika; daha uzun süre soğuk uygulamak deriye zarar verebilir.» «Femur (uyluk kemiği) gibi uzun kemiklere zarar geldiğinde, yalnızca kemikten gelen kanama bile ölümcül olabilir.» Ağrı ya da şişlik belirgin, şok belirtisi varsa, uyluk kemiği kırığı ya da uzuv pozisyonu belirgin biçimde bozuksa ambulans çağrılmalıdır. Açılı kırıklarda kemiğin yerine oturtulması (redüksiyon) için 2 koşulun aynı anda sağlanması gerekir: birincisi «uzak bir yerde (ya da imkânlar kısıtlıysa) ve açılı yerin altındaki uzuv soğuk ve solgunsa ya da yardım eden kişi uzvu sabitleyip taşıyamıyorsa»; ikincisi yardım edenin eğitimli olması. Açık kırıklarda (kemik deriyi delmişse) öncelik kanama ve enfeksiyonu önlemektir. Ancak ilk röntgende görülmemesi kırık olmadığı anlamına gelmez. İngiltere Ulusal Sağlık ve Klinik Mükemmellik Enstitüsü (NICE) kalça kırığı kılavuzunda: röntgen normal olsa da kalça kırığı şüphesi varsa «MR çekilmesi» yazılıyor; 24 saat içinde yapılamazsa BT düşünülebilir. El bileğinin skafoid kemiği kırığı şüphesinde ise «dikkatli bir fizik muayeneden sonra öncelikle MR düşünülmesi» öneriliyor; skafoid el bileğindeki küçük bir kemiktir. Cochrane'in bir literatür derlemesi: «İlk röntgen filmi kırığı dışlayamaz». Derlediği çalışmalarda, röntgeni normal çıkan ama skafoid kırığı şüphelenilen kişilerde gerçek kırık oranı medyan %20. Amerikan Radyoloji Derneği'nin diz travması değerlendirme standardı: röntgende kırık görülmese ama gizli kırık ya da eklem içi yaralanma şüphesi varsa, sonraki adımın genellikle MR olduğunu yazıyor; MR'ın gizli kırıkları, menisküs ve bağ yaralanmalarını çok iyi gösterdiğini de belirtiyor.

Notlar

B derecesi, bunların kabul görmüş uygulamalar olmasından. Hastaneye götürmeden önce femur (uyluk kemiği) kırığında çekme ile sabitleme yapılmasına dair yalnızca tek bir geriye dönük kayıt çalışması var; kanıt düzeyi çok düşük. Sonuç: 24 saat içinde daha az kan nakli ve daha kısa yatış, ölüm ve komplikasyon farklarıysa anlaşılamayacak kadar küçük. Önce kemiği yerine oturtmak ile olduğu gibi sabitlemek arasında ise hiç kanıt bulunamadı. Üç yaygın yanlış anlama düzeltilmeli: yürüyebiliyorsanız kırık yoktur denemez; yalnızca soğuk kullanılır, sıcakla dönüşümlü kullanılmaz; burkulma «hareket ettirince geçer» diye bırakılmaz, önce dinlendirilir. Kemik iyileşmeden önce sigara içmeyin; bkz. §2.1 (sigara bırakma). Kemik hızlı kaynasın diye aşırı kalsiyum takviyesi almaya ya da kemik suyu içmeye çalışmayın; bkz. §6.30 (kırıktan sonra aşırı kalsiyum). Yaşlı biri düştükten sonra kırık şüphesi varsa taşıma yasağı için bkz. §13.2. Alçı takıldıktan ya da yatağa bağlandıktan sonra bacak şişerse pıhtı riskine dikkat edin; bkz. §13.11. Tedavi bittikten sonra sakatlık değerlendirmesi ya da engelli kartı alıp almayacağınıza dair bkz. §24.9, §24.10.

Kanıt düzeyi
B : Araştırmayla desteklenen ama kesin rakamı olmayan ya da küçük veya tek çalışmalara dayanan.
Kaynaklar
  1. International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies (2025). International First Aid, Resuscitation and Education Guidelines 2025，第 301–302 页. https://www.ifrc.org/sites/default/files/2026-03/IFRC%20International%20First%20Aid,%20Resuscitation%20and%20Education%20Guidelines%202025.pdf
  2. National Institute for Health and Care Excellence (2011). Hip fracture: management. NICE guideline CG124，第 1.1.1 条. https://www.nice.org.uk/guidance/cg124/chapter/Recommendations
  3. National Institute for Health and Care Excellence (2016). Fractures (non-complex): assessment and management. NICE guideline NG38，第 1.2.3 条. https://www.nice.org.uk/guidance/ng38/chapter/Recommendations
  4. Mallee WH 等 (2015). Computed tomography versus magnetic resonance imaging versus bone scintigraphy for clinically suspected scaphoid fractures in patients with negative plain radiographs. Cochrane Database of Systematic Reviews. https://doi.org/10.1002/14651858.CD010023.pub2
  5. Taljanovic MS 等, Expert Panel on Musculoskeletal Imaging (2019). ACR Appropriateness Criteria: Acute Trauma to the Knee，Variant 3. American College of Radiology. https://acsearch.acr.org/docs/69419/Narrative/

Şuralarda anılıyor

Çince asıl metinden çevrilmiştir. Asıl kitap, bölüm 13, öneri 41. İçerik güncelliğini yitirmiş olabilir ve kurallar yerden yere değişir. Bir işlem, tedavi ya da dava söz konusuysa resmî kurumun, doktorun veya avukatın söylediğine uyun. Sorumluluk reddi