İçeriğe geç
Yaşam Rehberi
Türkçe

Yemek pişirmede ve ısınmada kömür ve odun yakmayın; elektriğe ya da gaza geçin

  • Çok değen
  • Kanıt A
  • Yaşam yılı
  • Masraflı
  • Birkaç dakika
  • İrade gerekmez

Kısaca

Yemek için kömür ya da odun yakanların aynı dönemde ölme olasılığı yaklaşık %10 yüksek; ısınma için yakanlarda yaklaşık %14 yüksek. Yakıtı elektrik ya da gaza çevirenler, hâlâ kömür ve odun yakanlara göre ölme olasılığı %13 ila %33 daha düşük.

Maliyet

Kırsaldaki aileler ocakları değiştirmek ve yakıt masrafı için yılda birkaç yüz ila bin yuan üstlenir. Bir kez değiştirilir, uzun süre zaman almaz. Şehirliler çoğunlukla zaten elektrik ya da gaz kullanıyor.

Ne kazanırsınız

Çin'de kronik hastalıkları izleyen, yalnızca kayıt tutan bir çalışma; kalp-damar hastalığı olmayan 271.000 (27.1万) yetişkin. Yemek için katı yakıt (kömür, odun) kullananların ölüm riski, elektrik ya da gaz kullananlara göre yaklaşık %11 yüksek (HR 1,11). Isınma için katı yakıt kullananlarda yaklaşık %14 yüksek (HR 1,14). Katı yakıtlardan temiz yakıta geçenler, hâlâ yakanlara göre: yemek için bu %13 düşük (HR 0,87); ısınma için %33 düşük (HR 0,67). Dış ortam PM2,5 için ayrı bir hesap var. 104 izleme çalışması birlikte değerlendirildiğinde, uzun süre maruz kalınan konsantrasyon her 10 µg/m³ arttığında doğal nedenli ölüm riski yaklaşık %8 yüksek (RR 1,08). Doğal nedenli ölüm, kaza olmayan, hastalığa bağlı ölümdür.

Notlar

Yalnızca kayıt tutan çalışmalar. Yakıt değiştiren aileler genellikle daha varlıklı oluyor; «0,67 kat» rakamında ailelerin gelirinin etkisi de var. Dış ortam PM2,5 konusunda bireysel olarak yapabilecekleriniz sınırlı: taşınmak, maske takmak, hava temizleyici kullanmak. Hava temizleyicilerin ölüm oranını ölçen bir çalışma yok; bu yüzden bu bölümde rakam verilmedi.

Kanıt düzeyi
A : Meta-analizlerden, büyük kohort çalışmalarından ya da randomize denemelerden kesin rakamlar; yasa ve politikalarda resmî metin.
Kaynaklar
  1. Yu K 等 (2018). Association of Solid Fuel Use With Risk of Cardiovascular and All-Cause Mortality in Rural China. JAMA. https://doi.org/10.1001/jama.2018.2151
  2. Chen J, Hoek G (2020). Long-term exposure to PM and all-cause and cause-specific mortality: A systematic review and meta-analysis. Environment International. https://doi.org/10.1016/j.envint.2020.105974

Şuralarda anılıyor

Çince asıl metinden çevrilmiştir. Asıl kitap, bölüm 2, öneri 29. Bu bölüm sağlık ve ilaçlarla ilgilidir. Genel bilgidir; doktorun teşhisinin ya da reçetesinin yerini tutmaz. İçerik güncelliğini yitirmiş olabilir ve kurallar yerden yere değişir. Bir işlem, tedavi ya da dava söz konusuysa resmî kurumun, doktorun veya avukatın söylediğine uyun. Sorumluluk reddi